یکی از مسائلی که مراجعین به دادگستری با آن مواجه و درگیر هستند، تفکیک و تشخیص دو عنوان شکایت کیفری و دادخواست حقوقی است؛ یا به عبارت دیگر فرق و تفاوت بین دو عنوان دعوای حقوقی و دعوای کیفری است. برای موفقیت و پیروزی در دعوا، دانستن تفاوتهای دعاوی حقوقی و کیفری ضرورت دارد. به طور اجمالی می توان گفت دعوای کیفری از دادسرا شروع می شود، وجود مرحله تحقیق و ارجاع به ضابطین و صدور قرار تامین کیفری در جهت در دسترس قرار دادن متهم و صدور حکم مجازات توسط دادگاه اصولاً ضروری است. دعوای کیفری هزینه دادرسی چندانی ندارد و همیشه رضایت شاکی منجر به ختم پرونده نمی شود؛ بر عکس در دعاوی حقوقی ابتدائا باید به شورای حل اختلاف یا دادگاه های حقوقی مراجعه نمود، تقدیم دادخواست و رعایت شرایط شکلی ضرورت دارد، عنوان خواسته باید مشخص باشد، هزینه دادرسی در دعاوی مالی نسبتاً قابل توجه است، در بسیاری از مواقع امکان فرجامخواهی وجود دارد، بررسی دلایل و صدور حکم هر دو توسط دادگاه حقوقی انجام می شود، اصولاً قاضی برای کشف واقع تلاش نمی کند و ارائه دلیل از وظایف خواهان است.
دانستن و توجه به این نکته بسیار راه گشا است که مهم ترین دلیل صدور قرار منع تعقیب عدم احراز مجرمیت یا به تعبیر دیگر کیفری ندانستن عنوان مورد شکایت است و لذا اگر از ابتدا دعوا در مسیر درست قرار گیرد در وقت و هزینه مدعی صرفه جویی خواهد شد. مطابق یک تصور اشتباه افراد و حتی بعضاً وکلا تصور می کنند دعوای کیفری کم هزینه تر است یا سریع تر به نتیجه می رسد!!
دادگاه کیفری چیست – مراحل شکایت کیفری در دادسرا چیست؟
تفاوت های شکایت کیفری و حقوقی
- دعوای کیفری مربوط به عملی است که دادگاه برای مرتکب آن مجازات تعیین می کند ولی برای دعوای حقوقی دادگاه مجازاتی در نظر نمی گیرد و فقط مرتکب عمل را به دادن حقوق قانونی دیگران یا انجام تکالیفش ملزم می سازد.
- شکایت کیفری را در هر کاغذی می توان نوشت و به مرجع قضایی برد ولی شکایت حقوقی حتماً باید در ورقه مخصوصی بنام دادخواست نوشته شود والاً مورد پذیرش قرار نمی گیرد.
- شکایت کیفری را برای رسیدگی باید ابتداء به مرجعی بنام دادسرا برد و بعد از انجام تحقیقات در کلانتری و دادسرا، جهت رسیدگی به دادگاه فرستاده می شود. ولی دادخواست حقوقی باید مستقیماً به دادگاه برده شود.
- میزان هزینه دادرسی در دعاوی حقوقی و شکایات کیفری متفاوت است.
- پرونده بسیاری از شکایت های کیفری حتی با پس گرفتن شکایت از طرف شاکی هم بسته نمی شوند (مثل شکایت راجع به رشوه, قتل, زنا و.. ) اما شکایت های حقوقی با پس گرفتن دعوا از طرف شکایت کننده، خاتمه می یابند.
- در شکایت های کیفری, به شکایت کننده شاکی گفته می شود, به طرف او متشاکی (عامیانه) یا مشتکی عنه و یا متهم گفته می شود و به موضوع پرونده نیز اتهام می گویند. اما در شکایت های حقوقی، به شکایت کننده خواهان می گویند. به طرف او خوانده گفته می شود و به موضوع پرونده هم خواسته می گویند.
- برای دعوت کردن طرف شکایت کیفری (متهم) به دادگاه ورقه ای بنام احضاریه برای او فرستاده می شود ولی برای دعوت کردن طرف شکایت حقوقی (خوانده) از ورقه ای بنام اخطاریه استفاده می نمایند.
- در شکایت کیفری اگر متهم (مشتکی عنه) به احضاریه توجه نکند و در وقت تعیین شده خود را به مرجع قضایی معرفی نکند او را جلب و به اجبار به دادگستری می برند ولی در شکایت های حقوقی اگرخوانده بموقع حاضر نشود منتظر او نمی مانند و ممکن است حق را به خواهان بدهند.